هجرى امويان به ساخت بيمارستان و يا درمانگاه ( دارالمرضى ) مبادرت كردند . اين بيمارستان با به‌كارگيرى پزشكان توانمند به درمان جذاميان و نابينايان اختصاص يافت . « 1 » اطلاعات منابع در باره چگونگى آموزش پزشكى در دوره اموى زياد نيست . تنها دوره‌اى كه مىتوان در آن آثار رونق تعليم طب و راه‌اندازى آموزشكده پزشكى را يافت ، عصر عباسيان است . در اين دوره به مدد پزشكان طراز اول جندىشاپور ، بيمارستان‌ها و درمانگاه‌هايى ايجاد شد كه برخى تنها به درمان مىپرداختند و پاره‌اى نيز در كنار درمان به كار تعليم و آموزش دانشجويان پزشكى مبادرت داشتند . بر اين اساس در تاريخ تمدن اسلامى با فهرست مفصلى از نام بيمارستان‌هاى مهم روبه‌رو مىشويم كه پرداختن به همه آنها در اين مختصر مقدور نيست ، از اين رو تنها به ذكر نمونه‌هايى از فعال‌ترين آنها بسنده مىكنيم . 9 - 1 . بيمارستان مقتدرى اين بيمارستان در قرن چهارم هجرى به فرمان خليفه عباسى ، المقتدر بالله در بغداد ساخته شد و ماهانه دويست دينار از دارايى او صرف بيمارستان مىشد . « 2 » 9 - 2 . بيمارستان عضدى اين بيمارستان منسوب به عضدالدوله ديلمى است كه در سال 371 - 368 هجرى به فرمان او در بغداد ساخته شد . استخدام پزشكان برجسته و كادر خدماتى شايسته و تعيين مقررى قابل‌توجه براى كادر فنى ، بر اقبال بيمارستان افزود ، چنان كه بيست و چهار پزشك با مليت‌هاى مختلف شبانه‌روز در آن كار مىكردند . « 3 » تدريس پزشكى توسط بزرگان و سرشناسان علم طب در اين بيمارستان ، فعالانه انجام مىشد . تسامح و عدم‌تعصب مسلمانان در به‌كارگيرى پزشكان غيرمسلمان ، اين بيمارستان را پر رونق‌تر كرد ؛ « 4 » آن گونه كه به عنوان بيمارستانى نمونه ، تا حمله مغول ، پزشكان برجسته‌اى از آنجا فارغ‌التحصيل شدند . « 5 »

--> ( 1 ) . مقريزى ، المواعظ و الاعتبار بذكرالخطط و الآثار ، ج 4 ، ص 267 . ( 2 ) . عبدالرحيم غنيمه ، تاريخ دانشگاه‌هاى بزرگ اسلامى ، ترجمه نورالله كسايى ، ص 171 . ( 3 ) . احمد امين ، ظهر الاسلام ، ص 42 . ( 4 ) . مايرهوف ، من الاسكندرية الى بغداد ، ص 93 . ( 5 ) . ابن جبير توصيفى از اين بيمارستان ارائه مىدهد كه با توجه به مختصات جغرافيايى آن احتمالًا همان بيمارستان عضدى باشد . ( سفرنامه ، ترجمه پرويز اتابكى ، ص 276 . )